Titel
Grenzen en verantwoordelijkheden over het hoofd zien
Geplaatst door
Bert Stoop
Samenvatting
Permanente vraag voor de overlevingskans voor een samenleving is of de vrijheid van en de mogelijkheid tot betrokkenheid van zoveel deelnemers vergroot wordt of niet?
Tekst

Wat een mens niet kent, ziet hij gemakkelijk over het hoofd.

Hoewel we er niet bij waren toen Columbus de eerste voet aan land zette, zijn er wetenschappers (in: What the bleep do we know?) die beweren dat de indianen zijn boten niet hebben zien aankomen aan de horizon. De toenmalige indianen hadden domweg niet het kader om de voortekenen van een aanvarend schip te kunnen interpreteren.

Meer in zijn algemeenheid geldt dit ook voor discriminatie, wat onderscheid betekent. Voor iemand die nooit gewend geweest is om anderen, mens of dier, als gelijke te beschouwen, is het doodnormaal om te beslissen over dood of leven van die ander.

Het doden van familieleden uit eerwraak is in sommige culturen, hoe verwerpelijk wij dit ook vinden, een gebruik.

Waar het bij beschaving omgaat is te leren inzien dat de basis van beschaving ligt in het respecteren van andermans vrijheid. “Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet” is het adagium van elk levend wezen met minimaal rudimentair ethisch besef. Willen wij de wereld verbeteren, dan moeten we daaraan werken en bij onszelf beginnen. “Ken uzelf” zeiden de klassieken (Grieken en Romeinen al). De mensen uit meer recentere eeuwen hebben daaraan toegevoegd en van gemaakt:  “ken je eigen en andermans grenzen” en dat werd etiquette genoemd. Nog recenter hebben we vooral geprobeerd de eigen en andermans grenzen te verleggen. Daar is niets mis mee, maar ook dat moet resulteren in een balans.

Regelmatig proberen subculturen van jeugd of allochtonen het midden van het culturele evenwicht te verplaatsen. Daarmee wordt elke keer de robuustheid van een samenleving op de proef gesteld. Daar is niets mis mee, want rust roest en voor je het weet zijn er te weinig personen die nog weten hoe zij op een beschaafde en effectieve manier anderen tot de orde moeten roepen.

En die orde handhaven betekent niet repressie, maar iemand er aan herinneren waar het ook alweer om ging: betrokkenheid en gepaste afstand houden. Beide uitgangspunten vormen "respect", oftewel een spanningsveld, zoals een knijper iets in haar greep houdt zonder de inhoud te beschadigen.

Onze politieke samenleving is zo opgebouwd dat machten elkaar controleren en tegenwicht geven. Dat geheel kan toch bewegen maar niet zodanig dat een element in de harmonie de boventoon gaat voeren. Toch zijn er soms dissonanten omdat mensen verslappen in hun aandacht om kwaliteit hoog te houden. Tekenen zijn klachten en bezwaren negeren en de andere kant op kijken. Dit verwijt treft de overheid en de politiek van rond de laatste eeuwwisseling. Dan is er sprake van oogkleppen en Oost-Indische doofheid. Er ontstaat een cultuur waarin schaamteloos opkomen voor alleen de eigen belangen gangbaar is zonder daarbij naar de belangen van de ander te kijken. Ieder voor zich en God voor ons allen!

En daarmee is de cirkel weer rond, want de hernieuwde spirituele belangstelling van het begin van de 21-ste eeuw benadrukt dat we allemaal één zijn. Als we dit niet letterlijk willen nemen, dan worden we figuurlijk door het grenzeloze gebruik van de grondstoffen op de Aarde wel gedwongen om onszelf weer in acht te nemen.

Deze afwisseling en kringloop van egoïsme en altruïsme is zo oud als de mensheid en toch is de situatie telkens anders, want er hangt steeds meer van af.

Ondertussen is van tijd tot tijd de kwaliteit van het organisme dat de samenleving vormt in het geding en moeten we bereid zijn om meer of minder rigoureuze ingrepen te doen om te overleven.

Ook die ingrepen moeten beoordeeld worden vanuit een soort utilitaristisch standpunt: is door de ingreep de vrijheid van en de mogelijkheid tot betrokkenheid van zoveel deelnemers vergroot of niet?

 

Voor een vertaling van deze vraag naar ons democratisch proces, klik hier.

Gebruikte steekwoorden
verantwoordelijkheid, beschaving, democratie, overleven
printversie
auteur mailen
sluiten