Titel
Bio-energie vergroot voedselprobleem
Geplaatst door
Bert Stoop
Samenvatting
Met de vraag naar bio-energie komt de mondiale voedselvoorziening onder druk te staan.
Tekst

Dat we zelfs bij de hoogste bevolkingsgroei alle mensen op aarde kunnen voeden, is allang bekend. Maar met de vraag naar bio-energie komt de mondiale voedselvoorziening onder druk te staan, concludeert Prem Bindraban in de Volkskrant van 10 januari 2007.

Bijna 15 jaar geleden heb ik in opdracht van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) uitgerekend dat er mondiaal voldoende land en zoetwater beschikbaar is om, ook bij de hoogste bevolkingsgroei, alle mensen te kunnen voeden. De landbouw moet daarbij verstandig gebruik maken van kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen. Ook moet met name Latijns-Amerika het tekort aan voedsel van AziŽ aanvullen, waar te weinig land is om de groeiende bevolking te voeden.

Bij die berekeningen heb ik indertijd geen rekening gehouden met de productie van plantaardig materiaal (biomassa) voor bio-energie. Energie is een zeer laagwaardige toepassing van landbouwproducten. Planten leggen namelijk minder dan 1 procent van de zonne-energie vast. Dat betekent dat er enorme hoeveelheden biomassa, en dus grote landarealen, nodig zijn voor het vastleggen van energie via planten.

Zo zou het gehele Nederlandse graslandareaal van 1 miljoen hectare, ofwel een kwart van Nederland, nog geen 3 procent van onze huidige energiebehoefte opleveren. Alle palmolie die vandaag de dag wordt geproduceerd in de wereld zou slechts een derde van het totale Nederlandse energieverbruik dekken. Als we alle land op aarde dat geschikt is voor landbouw in gebruik nemen, dan komen we niet verder dan een kwart van onze huidige wereld energiebehoefte.

Biomassa is dus allerminst een energetisch wondermiddel. Voor Europa heeft de politiek evenwel vastgesteld dat 5,75 procent van de Europese transportenergie in 2010 uit biomassa moet bestaan. Ook de Verenigde Staten en verschillende ontwikkelingslanden streven naar het gebruik van biomassa voor energie. Niet alleen de omvang van de vraag naar bio-energie vormt een potentieel probleem voor de voedselvoorziening, natuur en milieu. Het is ook de snelheid waarmee de vraag toeneemt waardoor ongebreidelde expansie kan leiden tot excessen.

Het eiwitrijke- en oliehoudende gewas soja illustreert deze excessen. Vanwege de behoefte aan veevoer heeft Europa de laatste 10 jaar beslag gelegd op enorme arealen soja in Latijns-Amerika. Zoals verwacht, expandeert de vraag naar soja nu ook pijlsnel door de vraag vanuit China. Hierdoor is de afgelopen tien jaar 30 miljoen hectare grond in Latijns-Amerika in productie genomen voor de sojateelt. Non-gouvernementele organisaties uit Europa en Latijns-Amerika die bijeengekomen waren in Parijs op 7 en 8 december 2006 maakten zich grote zorgen om de expansie van het soja-areaal waarbij natuur ontwikkelingslanden streven naar het gebruik van biomassa voor energie. Niet alleen de omvang van de vraag naar bio-energie vormt een potentieel probleem voor de voedselvoorziening, natuur en milieu. Het is ook de snelheid waarmee de vraag toeneemt waardoor ongebreidelde expansie kan leiden tot excessen.

Het eiwitrijke- en oliehoudende gewas soja illustreert deze excessen. Vanwege de behoefte aan veevoer heeft Europa de laatste 10 jaar beslag gelegd op enorme arealen soja in Latijns-Amerika. Zoals verwacht, expandeert de vraag naar soja nu ook pijlsnel door de vraag vanuit China. Hierdoor is de afgelopen tien jaar 30 miljoen hectare grond in Latijns-Amerika in productie genomen voor de sojateelt. Non-gouvernementele organisaties uit Europa en Latijns-Amerika die bijeengekomen waren in Parijs op 7 en 8 december 2006 maakten zich grote zorgen om de expansie van het soja-areaal waarbij natuur noch mensen worden gespaard.

Dit proces zal nog versterkt worden door de vraag naar bio-energie. Grote oliebedrijven van Latijns-Amerika en daarbuiten gaan allianties aan met megaproducenten van soja om hun grondstoffen voor de bio-energie veilig te stellen. Ook worden er miljoeneninvesteringen gedaan in fabrieken die energie winnen uit soja en andere gewassen.

Hoewel biomassa zeker een bijdrage kan leveren aan onze energiebehoefte, zal de productie van planten voor energie goed moeten worden overwogen en gepland. Planten hebben naast land veel water nodig, ze moeten gevoed worden met meststoffen en beschermd tegen ziekten en plagen. Als je alle moeite en energie die nodig zijn voor de teelt van gewassen bij elkaar optelt, zal blijken dat het de hoogste tijd is voor een gedegen onderzoek naar de vraag of biomassa Łberhaupt een bijdrage kan leveren aan het energievraagstuk.

De landbouw speelt in deze kwestie een sleutelrol. Hoewel de totale voedselproductie over de afgelopen vijf decennia enorm is gestegen, is het landbouwareaal nauwelijks toegenomen. Dit komt doordat we de opbrengsten van gewassen meer dan verdubbeld hebben door betere teeltmethoden en verbeterde gewassen. Zonder deze opbrengstverbeteringen zouden we vandaag 370 miljoen hectare (een oppervlakte zo groot als ArgentiniŽ en Bolivia samen) extra nodig hebben gehad, alleen al voor de tarwe. De opbrengstverhoging van rijst en maÔs heeft samen nog eens eenzelfde areaal ongemoeid gelaten.

De landbouw speelt ook een cruciale rol bij armoedebestrijding en voedselzekerheid. Het VN-rapport over de Millennium Ontwikkelingsdoelstellingen stelt dat 'vrijwel alle succesvolle ontwikkelingen om armoede en voedselzekerheid te verbeteren, worden gerealiseerd in landen die in een eerder stadium een groene revolutie (lees landbouwrevolutie) hebben doorgemaakt'.

De miljarden aan subsidies voor bio-energie kunnen dan ook veel beter worden gebruikt voor de ontwikkeling van de landbouw. Per slot van rekening zal de landbouw de productie van biomassa voor energie moeten verzorgen. De bijdrage die via biomassa kan worden geleverd aan de energievoorziening, kan beter bepaald worden vanuit de landbouwkundige mogelijkheden dan door een kunstmatig gecreŽerde vraag.

De druk op land en water om in de voedselvraag te voorzien, is al enorm. De vraag naar bio-energie maakt die druk nog vele malen groter. Van de twee miljard arme mensen op aarde is bijna de helft ondervoed. We moeten er niet aan denken dat door onzorgvuldig handelen vandaag, de armen morgen het slachtoffer worden van onze honger naar 'groene' energie.

Prem Bindraban is teamleider Natuurlijke Hulpbronnen bij Plant Research International, Wageningen University and Research.

 

Zie ook ĎTekort aan land remt groei biobrandstofí.

Gebruikte steekwoorden
voedsel, bio-energie, armoede, groene energie, landbouw
printversie
auteur mailen
sluiten