Titel
Hypotheekrenteaftrek, gasbaten en energiebeleid
Geplaatst door
Bert Stoop
Samenvatting
Er zijn verschillende argumenten om de hypotheekaftrek af te schaffen en de aardgasbaten voor andere doelen te benutten. Het ligt voor de hand om die gasbaten deels te gebruiken voor de toepassing van duurzame energiebronnen en energiebesparing.
Tekst

Samenvatting

De hypotheekrenteaftrek [HRA]  kost de staat vele miljarden per jaar, momenteel rond de 9 miljard euro, de kosten ervan stijgen snel. De HRA regeling komt alleen een beperkt en redelijk kapitaalkrachtig deel van de bevolking ten goede. De jaarlijkse opbrengst van de aardgasverkoop is van dezelfde orde van grootte. Zonder die gasbaten zou de regering zich de HRA niet kunnen veroorloven. Er zijn verschillende argumenten om de HRA af te schaffen en de aardgasbaten voor andere doelen te benutten. Die gasbaten zijn eindig daar ons aardgas snel opraakt en het ligt voor de hand om die gasbaten deels te gebruiken voor de toepassing van duurzame energiebronnen en energiebesparing die de rol van het. aardgas in onze energievoorziening kunnen overnemen.

 

I  hypotheekrenteaftrek: een dure hobby

De HRA regeling in Nederland is uniek in de EU: geen enkel ander EU land kent deze regeling. De kosten ervan lopen  snel op: van 3,8 miljard in 1995, via 8,5 in 2005 tot bijna12 miljard in 2011. Deze enorme stijging is toe te schrijven aan de stijgende huizenprijzen, de hogere hypotheken en vooral de aflossingsvrije hypotheek. Het opmerkelijke is dat de HRA regeling vanaf het kabinet Kok tot Balkenende 4 taboe is verklaard en dat terwijl er op belangrijke beleidsterreinen, zoals zorg, onderwijs, klimaat en milieu,. tekorten zijn.

Terwijl de kosten van de HRA oplopen, dalen de uitgaven voor de huursubsidies.

Een dergelijk regeringsbeleid is sterk denivellerend, wat tot maatschappelijke spanningen kan leiden.

 

II Gasbaten:  stijgend maar eindig

Sinds de ontdekking van de Slochterenbel en vele andere, kleinere gasbellen daarna, stroomt het geld binnen. Bij de Staat en bij Shell en Esso, die samen de NAM vormden.

De staat [50%] en de NAM [50] vormen samen de Gasunie, die het monopolie kreeg van inkoop en verkoop van al her gas dat in Nederland werd gewonnen. Sinds de energieliberalisering is dit monopolie afgeschaft en verliest de Gasunie een deel van de markt.

Al lange tijd overtreft de export het binnenlands gebruik: 50 miljard m3 gaat per jaar de grens over, 35 miljard m3 wordt in het binnenland verkocht. Het vreemde hieraan is dat export per m3 gas veel minder geld opbrengt [ circa twee keer zo weinig] dan verkoop in het binnenland.

Een ander merkwaardig verschijnsel is het feit dat gas niet als autobrandstof wordt gebruikt, hoewel Nederland het meest uitgebreide netwerk van gasleidingen bezit. Dat is en blijft vreemd: de verkoop van gas als autobrandstof zou niet alleen veel meer opleveren, het rendement van een gasmotor is ook hoger dan van een benzinemotor en bovendien is de luchtvervuiling stukken minder en de CO2 uitstoot ook. Toch is dat op de dag van vandaag niet van de grond gekomen, op enkele kleine experimentjes na. Alle benzine zou vervangen kunnen worden door aardgas. Daarmee zou al aan een groot deel van de Kyoto verplichting voldaan worden, door de veel kleiner CO2 uitstoot van gasmotoren. Het zou ook veel meer opbrengen per m3 dan export van ons gas. Export van aardgas levert drie keer minder op per m3 dan verkoop in het binnenland aan kleinverbruikers. Toch mag de Gasunie steeds weer nieuwe exportcontracten afsluiten of oude vernieuwen.

Een ander nadeel van die grootschalige gasexport is dat we veel eerder afhankelijk worden van import van [Russisch] gas en van import van sterk vervuilende kolen voor stroomproductie. Een gascentrale stoot per KWh ruim 2 keer minder CO2 uit dan een kolencentrale. Bovendien is het rendement van een gascentrale veel hoger dan van een kolencentrale: 60% tegen maximaal 40%; voor een gasgestookte Warmte Kracht centrale is het verschil in rendement nog groter: minimaal 80% tegen 40%. Waarom gebeurt het dan? . Zit er een logica achter die bijna niemand kent behalve degenen die ervan profiteren?

De opbrengsten van de aardgas verkoop liepen snel op, van een paar honderd miljoen per jaar in de jaren 60, tot ruim 10 miljard euro per jaar alleen voor de staat nu. Doordat de aardgasprijzen ooit [politiek] gekoppeld zijn aan de olieprijzen, zullen de gasbaten de komende jaren fors toenemen. In 2000 was de olieprijs nog $15, nu $90 per barrel.

De kosten van de gaswinning uit het Slochterenveld daarentegen zijn en blijven laag, bij de stijgende olieprijzen zullen de winsten van Shell en Exxon daarom ook sterk stijgen.

Maar onze aardgasreserves zijn eindig. De kans om met de gasbaten een duurzaam energiebeleid te voeren om het gas te vervangen is verkeken als de gasbaten gebruikt blijven worden om gaten in de begroting, zoals oa door de uitgaven aan de HRA, op te vullen.

 

Energiebeleid: zigzag koers of doelgericht

In Nederland is het aandeel van duurzame energie in het totale energiegebruik ongeveer 2% [waarvan 80% uit biomassa, dwz verbranding van afval], in Duitsland is het al 9%. Al sinds de jaren zeventig wordt het Nederlandse energiebeleid gekenmerkt door een zigzagkoers. Eerst worden er subsidieregels ingesteld voor energiebesparing en duurzame energie, dan worden die weer afgeschaft. Dan komt er een MEP regeling, dan verdwijnt die weer. Gaat het te goed met de verkoop van zonnepanelen, wordt de subsidie ervoor plotseling opgeheven. 

Iets dat al ruim 40 jaar niet is veranderd, is het beleid om het grootste deel van ons gas te exporteren, dit terwijl men zich de laatste jaren veel zorgen maakt over de toekomstige afhankelijkheid van het buitenland voor onze energie, dwz afhankelijk van Russisch gas.

Er wordt veel gediscussieerd, maar intussen gaat de export vrolijk door. Zonder die gasexport zou Nederland 20-25 jaar langer toekunnen met zijn gasvoorraden..Het aandeel van aardgas in ons totale energiegebruik is ongeveer 50%. Rond 2050 zou het aandeel van duurzame energie ook 50 % kunnen zijn, maar alleen als er een veel doortastender energiebeleid komt dan onder dit kabinet. Een energiebeleid dat enerzijds resulteert in een veel lager energieverbruik en anderzijds in een aandeel van 50% voor duurzame energiebronnen rond 2050.

De verwachting is nu dat ons aardgas over 20 tot 25 jaar op is, als de gasexport op het huidige niveau blijft. Zou de export stoppen, ik herhaal het nog maar eens, dan hebben we nog voor 45 tot 50 jaar genoeg eigen gas. De gasbaten zouden weliswaar dalen, maar ze blijven dubbel zo lang binnenstromen. Bovendien worden die lagere inkomsten deels gecompenseerd omdat verkoop in het binnenland meer oplevert, door de sterk gestegen olie en gasprijzen, die naar verwachting in de toekomst verder zullen stijgen. Zelfs de IEA verwacht nu binnen 5 jaar een Peak Oil situatie, wat ongetwijfeld zal leiden tot olieprijzen van ver boven de $100. Ook het gebruik van gas ipv van benzine en diesel zal leiden tot hogere gasbaten voor de staat. Maar dat de gasbaten lager zullen zijn dan bij gelijkblijvende gasexport is zeker.

Er moet dus nog elders compensatie gezocht worden voor die lagere gasbaten. Waar moet dat vandaan komen zullen de politici zeggen, we komen nu al geld tekort, omdat bijv.onderwijs en zorg steeds meer geld vergen.

Waar anders dan uit de afschaffing van de HRA! Een geleidelijke afschaffing van de HRA zou de staat zoveel opleveren, al rond de 6 miljard euro in 2012 indien de HRA tegen die tijd tot de helft is teruggebracht, dat daarmee de verminderde gasbaten door een exportstop gecompenseerd kunnen worden. Indien over 10 jaar de HRA geheel is afgeschaft, kunnen andere beleidsterreinen profiteren van de vrijkomende gelden. Afschaffing van de HRA kent voornamelijk voordelen. De woningbezitters kunnen er aan wennen als dat over een periode van 5 of 10 jaar gebeurt.

 

Hoe het ook kan

Een paar voorbeelden.

# Al in 1980 bouwde architect Kristinsson in Nederland een nulenergiehuis. Dit kabinet heeft het ambitieuze voornemen om in 2020 tien procent van de nieuwbouwhuizen als nulenergiehuizen te bouwen…? In Zweden bouwt men al standaard de helft van de nieuwbouw als nulenergiehuis. De extra investeringen bedragen slechts drie procent van de bouwkosten. Het  kan zo goedkoop omdat het op grote schaal gebeurt. In Nederland blijft het bij een paar pilots van 5 of tien huizen. Ja, dan blijft het duur.

Het ECN en TNO hebben samen een programma ontwikkeld, ERGO [1], waarbij alle gebouwen tegen 2050-2055 energieneutraal kunnen zijn. Dat zou een energiebesparing opleveren van 40% van het totaal. Daarvoor is het wel nodig dat er nu begonnen wordt om alle nieuwbouw binnen 5 jaar als nulenergiehuis te bouwen.  Het kabinet hinkelt achteraan.

Ze willen het doel uit het Kyoto Verdrag, 6% minder broeikasgas in 2012 tov 1990, grotendeels halen door die vermindering in het buitenland te kopen, waar het goedkoper is. Daarnaast door grootschalige import van biobrandstoffen, uit de arme landen, waar de teelt ervan ten koste gaat van de verbouw van voedselgewassen.

De bouwwereld is niet alleen goed in frauderen en slecht bouwen, ze kunnen ook ontzettend goed lobbyen. Ze zijn erin geslaagd de aanscherping van de energienormen voor nieuwbouw jaren te traineren, daarbij geholpen door VVD en CDA. 

# In de jaren 70 en 80 liep Nederland voorop in de ontwikkeling van zon en windenergie. Denemarken en Duitsland liepen toen op ons achter. Nu is het aandeel van zon en windenergie in Nederland een magere 0,3 procent van het totale energieverbruik en  stellen Nederlandse bedrijven op dat gebied nauwelijks meer iets voor. In Denemarken is windenergie al goed voor 20 % van de stroomproductie en bedraagt de waarde van de export van windturbines 5 miljard per jaar. Duitsland is nu mondiaal koploper in de productie van windturbines en ook in de productie en plaatsing van zonnepanelen. Duurzame energie is daar goed voor 300.000 arbeidsplaatsen. Nederland zou zich binnen 10 jaar bij een goed energiebeleid met deze twee landen

 

Conclusies

  1. Zonder gasbaten zou Nederland zich de luxe van de HRA regeling niet kunnen permitteren
  2. De gasbaten worden jaar in jaar uit overgeheveld naar de woningbezitters in dit land, in de vorm van de hypotheekrenteaftrek. Dit past prima bij het denivellerend beleid van dit kabinet.
  3. Een deel van de gasbaten zou gebruikt kunnen worden voor een zodanig energiebeleid dat duurzame energie en een verbeterde energie efficiency de rol van het aardgas kunnen overnemen. Daarvoor is een periode van 45 tot 50 jaar nodig.
  4. Het huidige energiebeleid is zodanig dat de toekomstige generaties te kampen krijgen met steeds hogere energielasten omdat ze in energieverspillende huizen wonen, ipv in nulenergiehuizen. Dat geldt vooral voor huurders, omdat die zelf niets aan hun huizen kunnen doen, maar afhankelijk zijn van de corporaties.
  5. Bij continuering van de huidige gasexport zullen de gasbaten voor de staat binnen over 20 tot 25 jaar wegvallen.
  6. Bij de huidige omvang van de gasexport, circa 50 miljard m3 per jaar, zal Nederland binnen 25 jaar voor zijn gas geheel afhankelijk zijn van de import van buitenlands gas.
  7. Bij het binnen 5 jaar stopen van onze gasexport is er over een periode van 45 tot 50 jaar genoeg geld om het onder conclusie 2 genoemde energiebeleid te realiseren.

Joop Boer

 

PS Schrijver heeft zijn huis uit 1908 met eenvoudige middelen binnen 5 jaar tot een nulenergiehuis weten te maken.

Gebruikte steekwoorden
hypotheekaftrek, aardgasbaten, energievoorziening
printversie
auteur mailen
sluiten