Deze inleiding geeft een overzicht van de belangrijkste factoren in ons innerlijk functioneren en vormt de opmaat tot meerdere hoofdstukken waarin ik de door mij ontwikkelde inzichten nader zal verklaren, uitdiepen en aannemelijk maken. ">



Titel
Hoe werkt ons bewustzijn?
Geplaatst door
Pieter Voorhans
Samenvatting
Deze inleiding geeft een overzicht van de belangrijkste factoren in ons innerlijk functioneren en vormt de opmaat tot meerdere hoofdstukken waarin ik de door mij ontwikkelde inzichten nader zal verklaren, uitdiepen en aannemelijk maken.
Tekst

INLEIDING

EEN GLOBAAL OVERZICHT

De werking van de menselijke geest is nog grotendeels onbegrepen, dit terwijl het eigenlijk helemaal niet zo moeilijk is om de achterliggende fenomenen te onderscheiden en de dynamiek hiertussen te achterhalen. Je moet er alleen even opkomen en dat heeft ook bij mij wel een aantal jaren gekost. Jaren waarin ik druk bezig was met filosoferen over de wijze waarop mijn innerlijk functioneert.

De menselijke geest doet zich aan ons voor als een stemmetje in ons hoofd. Een stemmetje dat onze gedachten verwoordt, maar tegelijkertijd ook deze gedachte is. De woorden en zinnen die we gebruiken hebben echter een betekenis en het is de betekenis van deze woorden en zinnen die de eigenlijke inhoud van de gedachte vormt. Het “omzetten” van woorden en zinnen naar hun betekenis gaat zo snel dat we dit niet eens in de gaten hebben, totdat we met een vreemde taal geconfronteerd worden, waarbij we van slechts enkele woorden de betekenis hebben leren kennen, uiteraard.

Naast (of achter) het stemmetje in ons hoofd (de gedachtestroom), beschikken we ook nog over een geheugen, dat dus eveneens gezien kan worden als een essentieel onderdeel van de menselijke geest. Een (centrale) plaats waar onze gedachten gevormd worden is nooit gevonden noch de plaats waar het geheugen zich bevindt in onze hersenen, hetgeen (mij) doet vermoeden dat het geheugen zich in het cytoplasma van de zenuwcel bevindt en/of voortkomt uit de talloze verbindingen die er ontstaan en al aangelegd zijn tussen hersencellen onderling. Verbindingen tussen zenuwcellen komen tot stand via neurotransmitters, waarmee de ene cel het signaal doorgeeft aan de andere, volgens een procedure die me wel enigszins doet denken aan de wijze waarop de gedachtestroom zich manifesteert.

Mijn theorieën over de menselijke geest hebben echter weinig tot geen betrekking op de neurologie hierachter, maar gaan vooral over de wijze waarop we (zintuiglijke) informatie verwerken en hoe deze informatieverwerking onze gedachten, en daarmee ook ons gedrag, bepaalt. De (nieuwe) inzichten die ik heb zijn voornamelijk verkregen door analytisch denken, gecombineerd met introspectie en een gezonde dosis boerenverstand.

De verwerking van informatie leidt uiteindelijk tot een bepaald wereldbeeld, of in ieder geval tot iets dat we aanzien voor de waarheid in een bepaalde situatie. Je zou het ook een diagnose kunnen noemen. Met het stellen van een diagnose geven we een bepaalde betekenis aan de betreffende informatie en stemmen hier ons gedrag ten aanzien van de situatie op af. Hoe meer ervaring men heeft met, en kennis over, de informatie of situatie waarop de diagnose betrekking heeft, hoe groter de kans dat de diagnose juist zal zijn en dat hetgeen men aanziet voor de waarheid dus ook echt de waarheid is. Een juiste diagnose is de beste garantie voor effectief handelen, hetgeen impliceert dat het beoogde doel van de handeling dus bereikt wordt. Dit in tegenstelling tot iemand, bijvoorbeeld een dokter, die een verkeerde diagnose stelt en een kwaal gaat behandelen die er niet is terwijl de echte ziekte ongehinderd voortwoekert.

Hoe we tot onze waarheden komen en/of hoe het systeem van onze kennis is opgebouwd zal ik later nog verder uitdiepen en verduidelijken, want nu wil ik je wijzen op een andere bepalende factor binnen ons geestelijk functioneren, die van het verlangen. Verlangens komen voort uit gevoelens, en wel uit het prettige dan wel onprettige karakter hiervan, waarbij het verlangen dus is om de onprettige gevoelens te beëindigen dan wel te vermijden en om de prettige gevoelens te bereiken. De beste garantie voor effectief handelen is ook hierbij het stellen van een juiste diagnose uiteraard, zoals we al zagen in het voorbeeld van de dokter die een verkeerde diagnose stelt en daarmee de arme patiënt langer laat lijden en waarbij het beoogde doel van de (be)handeling dus niet bereikt wordt.

Achter alles wat we doen gaan dus twee grootheden schuil die bepalend zijn voor wát we doen, waarom we het doen en hoe we het doen. Het doel van ons handelen heeft altijd te maken met een achterliggend verlangen en de wijze waarop we handelen is gebaseerd op de wijze waarop we de situatie interpreteren (hetgeen we aanzien voor de waarheid dus). Hoe meer kennis en ervaring we hebben hoe groter de kans wordt dat we een actuele situatie naar waarheid zullen weten te interpreteren, hetgeen weer de kans op effectief handelen vergroot en daarmee de kans dat het doel van de handeling (de bevrediging van een verlangen) bereikt wordt.

Onze gevoelens, waar onze verlangens van zijn afgeleid, geven als het ware de grenzen van ons lichaam (als organisme) aan, zodat we weten dat we moeten blijven eten, drinken, ademhalen, verwondingen (pijn) vermijden enzovoort. Onze kennis wordt aangewend om zo goed mogelijk aan onze verlangens tegemoet te kunnen komen, waarmee deze constructie vanuit een evolutionair oogpunt bezien dan ook prima lijkt te voldoen.

Toch kunnen ‘de waarheid’ en ‘de verlangens’ elkaar ook weleens in de weg zitten, met name wanneer de waarheid ingaat tegen het verlangen is men geneigd om deze waarheid te (blijven) ontkennen. Daarvoor in de plaats blijft men liever geloven in een fantasie, die weliswaar niet zo logisch klinkt als de waarheid, maar die wel veel beter tegemoetkomt aan het verlangen van dat moment. Hoe groter het verlangen en hoe meer ‘de waarheid’ hier tegenin gaat, hoe eerder we geneigd zullen zijn om de logica en ‘onze waarheid’ hieraan aan te passen. We noemen dit zelfdeceptie. De neiging tot zelfdeceptie is dus groter wanneer er bepaalde verlangens of belangen meespelen, die daarbij als het ware op het spel staan. Naast expertise is onpartijdigheid of objectiviteit dan ook vaak de beste garantie voor een waarheidsgetrouw oordeel, hetgeen wil zeggen dat de beoordelaar geen enkel persoonlijk belang heeft bij de uitkomst van zijn beoordeling. De slager die zijn eigen vlees keurt zal, ook bij een minder goede kwaliteit hiervan, eerder geneigd zijn om hierover een positief (subjectief) oordeel te vellen.

Het lijkt misschien wat simplistisch gedacht, maar de werkwijze van de menselijke geest is hiermee reeds in grote lijnen beschreven. Alles wat we denken en doen valt terug te leiden naar (het samenspel tussen) hetgeen men aanziet voor de waarheid en hetgeen men verlangt, waarbij alles dus uiteindelijk slechts draait om deze twee factoren. Lekker makkelijk toch?

De stroming binnen de psychologie die in mijn ogen het best verklaart hoe ons denken en handelen tot stand komt is het behaviorisme. Het behaviorisme houdt zich echter totaal niet bezig met het denken maar slechts met gedrag, dit vanwege de slechte ervaringen die men destijds had met introspectie, onder aanvoering van Sigmund Freud, waartegen het behaviorisme zich min of meer trachtte af te zetten vanwege de verregaande subjectiviteit die hiermee gemoeid leek. Behavioristen beschouwden de menselijke geest an sich als een (vrijwel ondoorgrondelijke) black box die je ook niet hoeft te kunnen doorgronden om het ontstaan van ons gedrag te kunnen voorspellen, controleren en verklaren. Of zoals de grondlegger van het behaviorisme (John Watson) het zelf zegt:

"Psychology as the behaviorist views it is a purely objective experimental branch of natural science. Its theoretical goal is the prediction and control of behavior. ... My goal is not 'the description and explanation of states of consciousness as such’.”

Door echter de experimenten en het gedachtegoed van het behaviorisme nader te bestuderen en te analyseren ben ik op veel van mijn ideeën over het achterliggende functioneren van het innerlijk gekomen. Het voordeel van deze experimenten is namelijk dat ze simpel zijn van opzet en dat de uitkomst nauwelijks valt te ontkennen

Gebruikte steekwoorden
filosofie, geheugen, bewustzijn, psychologie, menselijke geest, innerlijk, gedachtestroom, waarheid en verlangens
printversie
auteur mailen
sluiten